
- Koronka do Siedmiu Boleści Maryi – sens nabożeństwa
- Siedem boleści Matki Bożej – pełna lista tajemnic
- Jak odmawiać różaniec siedmiu boleści krok po kroku?
- Różaniec siedmiobolesny – kiedy i w jakiej intencji go odmawiać?
- Czy potrzebny jest specjalny różaniec do siedmiu boleści?
- Jak przeżyć nabożeństwo w Parafii Kicin i w domu?
- Najczęściej zadawane pytania
- Źródła i literatura
Koronka do Siedmiu Boleści Maryi – sens nabożeństwa
Różaniec do siedmiu boleści Matki Bożej to nabożeństwo maryjne prowadzące przez 7 wydarzeń z życia Matki Bożej Bolesnej i Jezusa Chrystusa, od proroctwa Symeona po złożenie Jezusa do grobu. Nie jest sakramentem ani obowiązkiem katolika, lecz modlitwą pomagającą wejść w tajemnicę krzyża w świetle Ewangelii (Łk 2,34-35; J 19,25-27).
Czym jest koronka siedmiu boleści Maryi?
Koronka do Siedmiu Boleści to modlitwa kontemplacyjna, charakteryzująca się siedmioma rozważaniami, siedmioma grupami Zdrowaś Maryjo oraz skupieniem na cierpieniu Maryi zjednoczonym z męką Chrystusa. Jej tradycyjny układ wiąże się z duchowością Zakonu Serwitów, czyli Zakonu Sług Maryi.
Nie chodzi w niej o samo wyliczanie paciorków. Każda boleść otwiera konkretną scenę ewangeliczną: rodzicielski lęk, ucieczkę, bezradność wobec cierpienia dziecka, obecność pod krzyżem i doświadczenie żałoby. To dlatego modlitwa może szczególnie poruszać osoby przeżywające trudności rodzinne, chorobę bliskiego albo stratę. Nie działa jednak jak automatyczna formuła gwarantująca określony skutek.
- Proroctwo Symeona – przypomina, że miecz boleści zapowiedziany Maryi odnosi się do drogi Jezusa i do wiary przeżywanej w próbie.
- Obecność Maryi pod krzyżem – ukazuje wierność, która nie ucieka od cierpienia Jezusa Chrystusa.
- Modlitwa serwitów – porządkuje rozważanie w siedmiu częściach, aby nie zatrzymać się na samym wzruszeniu.
- Intencja osobista – pozwala powierzyć Bogu konkretną sprawę bez składania nieuprawnionych obietnic.
- Liturgia Kościoła – pozostaje pierwszym miejscem celebracji wiary, a pobożność ludowa ma ją wspierać, nie zastępować.
Dlaczego Maryję nazywamy Matką Bożą Bolesną?
Matka Boża Bolesna to tytuł Maryi odnoszący się do jej udziału w cierpieniu Syna, szczególnie widocznym w scenach pasyjnych. Ewangelia według św. Łukasza przytacza zapowiedź Symeona: „Twoją duszę miecz przeniknie” (Łk 2,35), a św. Jan Ewangelista opisuje Maryję stojącą pod krzyżem (J 19,25).
Katechizm Kościoła Katolickiego przedstawia Maryję jako Matkę Chrystusa i Matkę Kościoła, nie jako postać oddzieloną od dzieła zbawienia Chrystusa (KKK 964-970). W modlitwie siedmiobolesnej zwracamy się więc do Maryi po to, by głębiej patrzeć na Jezusa, a nie tworzyć alternatywę dla Ewangelii.
„Pobożność ludowa wobec Matki Pana powinna harmonizować z liturgią i prowadzić wiernych do Chrystusa.” – parafraza nauczania Kongregacji ds. Kultu Bożego, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, 2001, nr 145
W praktyce duszpasterskiej Parafii Kicin taka modlitwa najlepiej służy wtedy, gdy człowiek nie ucieka od własnego bólu, ale nazywa go przed Bogiem prostymi słowami. Czasem wystarczy jedno zdanie: „Maryjo, ucz mnie wytrwać przy mojej rodzinie”.
Czy odmawianie koronki jest obowiązkowe dla katolika?
Nie, odmawianie koronki siedmiu boleści nie jest obowiązkiem katolika, ponieważ należy do pobożnych praktyk, a nie do sakramentów ani przykazań kościelnych. Można ją podjąć swobodnie w domu, w kościele, podczas adoracji albo w czasie osobistej modlitwy.
Najważniejsza pozostaje Eucharystia, sakrament pokuty, modlitwa osobista i życie Ewangelią. Koronka nie zastępuje Mszy świętej, spowiedzi ani obowiązku niedzielnego. Dobrze przeżyta może natomiast pomóc przygotować serce do tych spotkań z Chrystusem.
Siedem boleści Matki Bożej – pełna lista tajemnic
Siedem boleści Maryi to tradycyjny cykl rozważań obejmujący 7 wydarzeń: proroctwo Symeona, ucieczkę do Egiptu, zagubienie Jezusa, spotkanie na drodze krzyżowej, śmierć na krzyżu, zdjęcie z krzyża i złożenie do grobu. Ich podstawą są przede wszystkim Ewangelie, choć nie każda scena ma identycznie rozbudowany opis biblijny.
Jakie są trzy pierwsze boleści Maryi?
Trzy pierwsze boleści dotyczą dzieciństwa i młodości Jezusa: zapowiedzi cierpienia, ucieczki przed zagrożeniem oraz bolesnego szukania dwunastoletniego Syna. Pokazują, że wiara Maryi dojrzewała w zwykłych, choć bardzo trudnych doświadczeniach rodzinnych.
- Proroctwo Symeona – podczas ofiarowania Jezusa w świątyni Symeon zapowiada Maryi miecz przenikający duszę; podstawą jest Łk 2,34-35.
- Ucieczka do Egiptu – Józef zabiera Maryję i Dziecię, aby ochronić Je przed zagrożeniem ze strony Heroda; opis znajduje się w Mt 2,13-15.
- Zagubienie Jezusa w świątyni – Maryja i Józef przez 3 dni szukają dwunastoletniego Jezusa, a odnajdują Go w świątyni; zob. Łk 2,41-52.
- Osobista intencja – po każdej scenie można oddać Bogu jeden konkretny lęk dotyczący dziecka, małżeństwa, rodziców albo własnego powołania.
Przy proroctwie Symeona można modlić się za osoby, które usłyszały trudną diagnozę. Przy ucieczce do Egiptu – za rodziny zmuszone do opuszczenia domu. Przy zagubieniu Jezusa – za rodziców martwiących się o wybory dorastających dzieci. Takie rozważanie pozostaje blisko życia, ale nie dopisuje Maryi słów, których Ewangelia nie przekazuje.
Jakie są cztery boleści związane z męką Jezusa?
Cztery kolejne boleści prowadzą do Jerozolimy i Golgoty: spotkania na drodze krzyżowej, śmierci Jezusa, zdjęcia Jego ciała z krzyża oraz pogrzebu. Centralnym punktem pozostaje obecność Maryi pod krzyżem opisana przez św. Jana Ewangelistę (J 19,25-27).
- Spotkanie Jezusa na drodze krzyżowej – tradycja nabożeństwa rozważa ból Matki widzącej cierpienie Syna podczas drogi na Golgotę.
- Śmierć Jezusa na krzyżu – Maryja stoi pod krzyżem wraz z innymi kobietami i uczniem, którego Jezus umiłował; źródłem jest J 19,25-27.
- Zdjęcie Jezusa z krzyża – modlitwa zatrzymuje się przy ciele Chrystusa powierzonym bliskim po Jego śmierci.
- Złożenie Jezusa do grobu – pogrzeb Jezusa przypomina o ciszy Wielkiej Soboty i o wierze, która trwa mimo braku natychmiastowej odpowiedzi.
- Modlitwa za pogrążonych w żałobie – ta część może stać się prostym aktem pamięci za zmarłych z rodziny i parafii.
Jedno zdanie można zachować jako oś tej części: Maryja nie odwraca się od krzyża Jezusa, a Ewangelia św. Jana umieszcza ją przy Nim w godzinie męki (J 19,25). To mocne, ale spokojne zaproszenie do obecności przy osobie cierpiącej, bez łatwych pocieszeń.
„A obok krzyża Jezusowego stały: Matka Jego…” – Pismo Święte, Ewangelia według św. Jana, J 19,25, Biblia Tysiąclecia, 2000
Jak rozważać tajemnice bez pośpiechu?
Najprościej zatrzymać się przy jednej scenie przez 30-60 sekund, przeczytać odnośnik biblijny i dopiero potem odmówić modlitwy. Nie trzeba tworzyć długich rozmyślań ani kończyć całej koronki jednym ciągiem.
W parafialnej praktyce dobrze sprawdza się prosty rytm: wydarzenie, chwila ciszy, własna intencja, Ojcze nasz i siedem Zdrowaś Maryjo. Kto modli się wieczorem po ciężkim dniu, może rozłożyć siedem boleści na 2 lub 3 etapy. Modlitwa ma prowadzić do ufności, nie do zmęczenia.
Jak odmawiać różaniec siedmiu boleści krok po kroku?

Koronka do Siedmiu Boleści Maryi prowadzi przez 7 ewangelicznych wydarzeń związanych z cierpieniem Matki Jezusa. W popularnym układzie serwitów przy każdej boleści odmawia się 1 Ojcze nasz i 7 Zdrowaś Maryjo, zatrzymując się na krótkim rozważaniu; biblijnymi punktami odniesienia są między innymi Łk 2,34-35 i J 19,25-27.
Jak rozpocząć różaniec siedmiobolesny?
Zacznij od znaku krzyża, wzbudź intencję i poproś Boga o łaskę przeżycia modlitwy z Maryją przy Jezusie. Teksty modlitwy wstępnej różnią się między modlitewnikami, dlatego przy modlitwie wspólnotowej najlepiej korzystać z jednego, zatwierdzonego wydania.
- Uczyń znak krzyża – ten gest wyznacza chrześcijański charakter modlitwy i przypomina o zbawczej męce Chrystusa.
- Wypowiedz intencję – nazwij konkretną osobę lub sprawę, na przykład zgodę w rodzinie, pokój serca albo pamięć za zmarłych.
- Odmów modlitwę wstępną – może to być akt żalu, akt wiary albo krótka prośba o nawrócenie i wytrwanie.
- Przywołaj pierwszą boleść – przeczytaj lub własnymi słowami przypomnij proroctwo Symeona z Łk 2,34-35.
- Zrób chwilę ciszy – 20-30 sekund skupienia pomaga połączyć wydarzenie z własną intencją.
Jeśli modlisz się z dzieckiem albo osobą starszą, nie komplikuj początku. Znak krzyża, jedno zdanie intencji i spokojne rozpoczęcie pierwszej tajemnicy w zupełności wystarczą.
Ile Zdrowaś Maryjo odmawia się przy każdej boleści?
Przy każdej z 7 boleści odmawia się zwykle 1 Ojcze nasz i 7 Zdrowaś Maryjo, czyli łącznie 49 Zdrowaś Maryjo w całej koronce. Taki układ jest charakterystyczny dla popularnej formy różańca siedmiobolesnego związanej z tradycją serwitów.
- Po nazwaniu boleści – odmów 1 Ojcze nasz jako modlitwę skierowaną do Ojca przez Chrystusa.
- W serii paciorków – odmów 7 Zdrowaś Maryjo, zachowując jedno tempo i bez przyspieszania końcówki.
- Po siódmym Zdrowaś Maryjo – możesz dodać krótkie wezwanie, na przykład „Matko Bolesna, módl się za nami”.
- Przed następną boleścią – nazwij kolejne wydarzenie i pozostaw kilka sekund na ciszę.
- Po siedmiu częściach – odmów modlitwę końcową znajdującą się w używanym modlitewniku albo własną prostą modlitwę.
Nie istnieje potrzeba mechanicznego odhaczania modlitw. Jeśli rozproszenie wraca, wróć do słów Zdrowaś Maryjo i do konkretnej sceny. Taka prostota jest często uczciwsza niż pozorna koncentracja.
Jak zakończyć modlitwę do Matki Bożej Bolesnej?
Zakończ modlitwę aktem oddania swojej intencji Bogu, krótkim wezwaniem do Matki Bożej Bolesnej i znakiem krzyża. Możesz dodać modlitwę „Pod Twoją obronę”, ale nie jest to konieczny element każdej wersji koronki.
Dobrym przykładem zakończenia jest: „Maryjo, która stałaś pod krzyżem, prowadź mnie do wiernej miłości Jezusa”. W Parafii Kicin aktualne terminy nabożeństw i intencje należy sprawdzać na bieżąco w ogłoszeniach parafialnych; pomocne mogą być także modlitwy maryjne w parafii.
Różaniec siedmiobolesny – kiedy i w jakiej intencji go odmawiać?
Różaniec siedmiobolesny można odmawiać przez cały rok, a szczególnie w piątki, w Wielkim Poście oraz 15 września, gdy Kościół obchodzi wspomnienie Matki Bożej Bolesnej. Ta modlitwa dobrze odpowiada na doświadczenie cierpienia, żałoby i niepokoju, ale zawsze prowadzi ku Chrystusowi, nie ku samemu smutkowi.
Kiedy odmawia się koronkę siedmiu boleści?
Koronkę można odmawiać codziennie, raz w tygodniu albo w określonym czasie modlitwy, na przykład przez 9 dni nowenny. Nie ma jednego obowiązkowego terminu ani godzinnej normy, dlatego warto wybrać porę, w której da się modlić 10-20 minut bez presji.
- Piątek – przypomina o męce Jezusa Chrystusa i naturalnie łączy się z rozważaniem wydarzeń pasyjnych.
- Wielki Post – pomaga przeżywać drogę krzyżową i liturgię Triduum Paschalnego bardziej osobiście.
- 15 września – wspomnienie Matki Bożej Bolesnej kieruje uwagę na obecność Maryi przy krzyżu.
- Czas żałoby – pozwala powierzyć Bogu zmarłych i własną bezradność, bez obiecywania szybkiego ustąpienia bólu.
- Trudna sytuacja rodzinna – stwarza przestrzeń na modlitwę za małżeństwo, dzieci lub osobę oddaloną od Kościoła.
Jedna jasna wskazówka brzmi: 15 września jest dniem liturgicznego wspomnienia Matki Bożej Bolesnej, lecz koronka nie jest ograniczona do tej daty. Więcej o znaczeniu tego dnia wyjaśnia materiał Matka Boża Bolesna i jej wspomnienie liturgiczne.
W jakich intencjach modlić się do Matki Bożej Bolesnej?
Najlepiej modlić się w intencji konkretnej osoby albo sprawy, którą naprawdę nosisz w sercu: chorego rodzica, dziecka przeżywającego kryzys, pojednania w rodzinie czy zmarłych. Maryja nie zastępuje Boga; jej przykład uczy pozostawać przy Jezusie w sytuacji, której nie da się natychmiast naprawić.
Z doświadczenia parafialnych rozmów wynika, że ludzie najczęściej wracają do tej modlitwy nie po nadzwyczajnym przeżyciu, lecz po odzyskaniu porządku serca: potrafią nazwać lęk, przestać walczyć samotnie i poprosić o wsparcie bliskich. Gdy cierpienie prowadzi do myśli o zrobieniu sobie krzywdy albo do przemocy w domu, sama modlitwa nie wystarcza – trzeba pilnie szukać pomocy u bliskich, specjalisty lub służb ratunkowych.
Czy różaniec siedmiu boleści daje odpust?
To zależy od aktualnych norm Kościoła i spełnienia zwykłych warunków odpustu, dlatego przed publikacją lub praktyką należy sprawdzić obowiązujące Enchiridion indulgentiarum. Nie należy przypisywać odpustu samej nazwie koronki na podstawie niezweryfikowanego wpisu internetowego.
Warunki związane z odpustem mogą obejmować między innymi stan łaski uświęcającej, Komunię świętą, modlitwę w intencjach papieża i wykluczenie przywiązania do grzechu. Są to kwestie duszpasterskie, więc w razie wątpliwości najlepiej zapytać kapłana w Parafii Kicin. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady duszpasterskiej.
Czy potrzebny jest specjalny różaniec do siedmiu boleści?

Nie, specjalny różaniec siedmiobolesny nie jest konieczny, ponieważ modlitwę można odliczać na zwykłym różańcu, na palcach albo przy pomocy kartki. Koronka z 7 grupami po 7 paciorków jest jednak wygodna: od razu pokazuje kolejność 49 Zdrowaś Maryjo i ułatwia skupienie początkującym.
Jak wygląda specjalna koronka siedmiobolesna?
Specjalna koronka ma 7 części, a każda część obejmuje 7 małych paciorków przeznaczonych na Zdrowaś Maryjo; między częściami umieszcza się większe paciorki na Ojcze nasz. W zależności od wykonania może mieć dodatkowe paciorki i medalik, dlatego przed zakupem warto sprawdzić opis konkretnego modelu.
- Siedem grup paciorków – odpowiada siedmiu boleściom Maryi i pomaga nie zgubić kolejności rozważań.
- Czterdzieści dziewięć małych paciorków – służy do odmawiania 7 serii po 7 Zdrowaś Maryjo.
- Większe paciorki między częściami – przypominają moment modlitwy Ojcze nasz przed kolejną boleścią.
- Medalik Matki Bożej Bolesnej – może pomagać w skupieniu, lecz sam przedmiot nie jest warunkiem owocnej modlitwy.
Czy można odmawiać koronkę na zwykłym różańcu?
Tak, zwykły różaniec pięciodziesiątkowy może służyć do liczenia modlitw, jeśli zachowasz 7 serii po 7 Zdrowaś Maryjo. Po każdej serii warto zaznaczyć na kartce numer boleści albo użyć małego znacznika, aby nie pomylić kolejnej części.
| Sposób liczenia | Największa zaleta | Praktyczna trudność | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Koronka siedmiobolesna | Układ 7 × 7 jest widoczny od razu. | Trzeba ją wcześniej zdobyć. | Dla osób modlących się nią regularnie. |
| Zwykły różaniec | Jest dostępny w wielu domach. | Wymaga pilnowania siedmiu serii po 7 modlitw. | Dla początkujących i podróżujących. |
| Kartka lub aplikacja z licznikiem | Pozwala czytać rozważania i kontrolować kolejność. | Telefon może rozpraszać podczas modlitwy. | Dla osób uczących się tekstu nabożeństwa. |
Różaniec siedmiobolesny różni się od zwykłego różańca pięciodziesiątkowego liczbą tajemnic i układem paciorków, a od Koronki do Miłosierdzia Bożego – treścią modlitw. Jeśli chcesz przypomnieć sobie klasyczny układ pięciu tajemnic, przeczytaj jak odmawiać różaniec święty krok po kroku.
Jak przeżyć nabożeństwo w Parafii Kicin i w domu?
Nabożeństwo do siedmiu boleści można przeżyć zarówno we wspólnocie Parafii Kicin, jak i w domu, pod warunkiem że modlitwa pozostaje związana z Ewangelią, liturgią i realną troską o drugiego człowieka. Najbardziej owocny jest prosty rytm: słowo Boże, cisza, 7 modlitw i jedna konkretna decyzja miłości.
Jak przygotować domową modlitwę rodzinną?
Przygotuj jedno czytanie biblijne, zapal świecę w bezpiecznym miejscu i ustal, kto prowadzi kolejne boleści. Rodzinna modlitwa nie musi trwać długo: 15 minut wystarczy, jeśli dzieci rozumieją, co się dzieje i mogą wypowiedzieć własną prośbę.
- Wybierz jedną porę tygodnia – stały piątkowy wieczór ułatwia rodzinie stworzenie spokojnego nawyku.
- Przeczytaj krótki fragment – Łk 2,34-35 albo J 19,25-27 daje modlitwie oparcie w Piśmie Świętym.
- Powiedz własnymi słowami, czego dotyczy boleść – prosty język pomaga dzieciom rozumieć wydarzenie.
- Odmawiaj wolniej niż zwykle – siedem Zdrowaś Maryjo ma tworzyć przestrzeń na pamięć o intencji.
- Zakończ gestem dobra – telefon do samotnej osoby, pojednanie lub modlitwa za zmarłego przenosi nabożeństwo w życie.
Gdzie sprawdzić nabożeństwa i intencje w Parafii Kicin?
Aktualne godziny nabożeństw, spowiedzi i Mszy świętych należy sprawdzać co miesiąc w oficjalnych ogłoszeniach Parafii Kicin, ponieważ plan może się zmieniać w okresach świątecznych i wakacyjnych. Nie opieraj się wyłącznie na starszych wpisach ani na grafice udostępnionej w mediach społecznościowych.
Jeśli planujesz modlitwę wspólnotową, zapytaj wcześniej w kancelarii albo u osoby odpowiedzialnej za nabożeństwa, czy dostępny jest tekst koronki używany w parafii. Informacje pomocnicze znajdziesz również pod linkiem intencje i nabożeństwa w Parafii Kicin.
Najczęściej zadawane pytania

Jak odmawiać różaniec do siedmiu boleści Matki Bożej?
Rozpocznij znakiem krzyża i modlitwą wstępną, a następnie rozważaj kolejno 7 boleści Maryi. Przy każdej części odmów zwykle 1 Ojcze nasz oraz 7 Zdrowaś Maryjo. Po ostatniej boleści zakończ modlitwą do Matki Bożej Bolesnej lub prostą osobistą prośbą.
Ile jest boleści Matki Bożej?
Tradycja nabożeństwa wymienia 7 boleści Matki Bożej. Zaczynają się od proroctwa Symeona, a kończą złożeniem Jezusa do grobu. Rozważania odwołują się do wydarzeń ewangelicznych związanych z dzieciństwem i męką Chrystusa.
Czy do koronki siedmiu boleści potrzebny jest specjalny różaniec?
Nie, specjalna koronka nie jest konieczna. Ułatwia modlitwę, ponieważ ma 7 grup po 7 paciorków, ale można liczyć Zdrowaś Maryjo na zwykłym różańcu. W razie potrzeby wystarczy także kartka z kolejnymi boleściami.
Kiedy odmawia się różaniec siedmiu boleści?
Koronkę można odmawiać przez cały rok, szczególnie w piątki, w Wielkim Poście i 15 września. Wspomnienie Matki Bożej Bolesnej przypada właśnie 15 września. Modlitwa jest też odpowiednia w czasie osobistego cierpienia lub żałoby.
Czy różaniec siedmiu boleści daje odpust?
To zależy od aktualnych przepisów Kościoła i spełnienia zwykłych warunków odpustu. Informację należy przed praktyką sprawdzić w aktualnym Enchiridion indulgentiarum albo u kapłana. Nie wolno obiecywać odpustu wyłącznie na podstawie anonimowych opisów nabożeństwa.
Czym różni się różaniec siedmiobolesny od zwykłego różańca?
Różaniec siedmiobolesny obejmuje 7 rozważań o cierpieniu Maryi i 49 Zdrowaś Maryjo, czyli 7 serii po 7. Zwykły różaniec pięciodziesiątkowy ma pięć dziesiątek i tajemnice radosne, światła, bolesne albo chwalebne. Obie modlitwy są maryjne, lecz prowadzą innym układem medytacji.
Źródła i literatura
Poniższe źródła pomagają odróżnić treść Ewangelii, nauczanie Kościoła i pobożną tradycję nabożeństwa. Przy informacjach o odpustach oraz lokalnych godzinach nabożeństw sprawdzaj zawsze aktualne wydanie dokumentów i ogłoszenia parafialne.
Dokumenty Kościoła i Pismo Święte
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Poznań 2000: Łk 2,34-35; Łk 2,41-52; Mt 2,13-15; J 19,25-27.
- Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994, nr 964-970.
- Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, 2001, nr 145.
Co sprawdzić przed wspólną modlitwą?
- Tekst koronki – wybierz wydanie kościelne lub parafialne, aby wspólnota modliła się tym samym układem.
- Aktualne ogłoszenia – potwierdź datę i godzinę nabożeństwa bezpośrednio w Parafii Kicin.
- Informacje o odpustach – sprawdź je w aktualnym Enchiridion indulgentiarum, a nie w przypadkowym wpisie internetowym.
- Fragment biblijny – przygotuj Łk 2,34-35 i J 19,25-27 jako pewne punkty odniesienia dla rozważań.
Redaktor portalu, katecheta z pasją do wyjaśniania wiary w zrozumiały sposób. Pisze w oparciu o Pismo Święte, Katechizm i nauczanie Kościoła katolickiego.

