Ewangelia Tomasza – pochodzenie, treść i status apokryfu

Ewangelia Tomasza – czym jest i gdzie ją odnaleziono?

Ewangelia Tomasza to apokryf, czyli starożytny tekst religijny nienależący do kanonu Nowego Testamentu, zachowany jako zbiór 114 wypowiedzi przypisanych Jezusowi Chrystusowi. Kompletna koptyjska wersja pochodzi z Nag Hammadi w Egipcie, a z postacią Tomasza Apostoła z Ewangelii według Jana nie wolno automatycznie utożsamiać autora tytułu.

Czym jest Ewangelia Tomasza?

Ewangelia Tomasza to zbiór krótkich logiów, czyli powiedzeń przypisanych Jezusowi, charakteryzujący się brakiem opisu narodzenia, cudów, męki, śmierci i zmartwychwstania. Zamiast opowiadać historię zbawienia jak Mateusz, Marek, Łukasz i Jan, tekst przechodzi od jednej wypowiedzi do następnej.

To ważne rozróżnienie. Słowo „ewangelia” w tytule nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z księgą kanoniczną ani że tekst powstał z ręki apostoła. W starożytności autorzy często przypisywali dzieła znanym postaciom, aby podkreślić ich domniemaną tradycję lub autorytet.

W parafialnej rozmowie spotykam czasem prosty skrót: „odnaleziono starą Ewangelię, więc Kościół coś pominął”. Taki wniosek nie wynika z samego odkrycia. Starożytność rękopisu mówi o jego wieku, nie przesądza o natchnieniu, apostolskim pochodzeniu ani zgodności z wiarą Kościoła.

• Apokryf – tekst religijny z kręgu starożytnego judaizmu lub chrześcijaństwa, który nie wszedł do kanonu Pisma Świętego.
• Logion – krótka wypowiedź lub sentencja przypisana Jezusowi, a nie pełna opowieść o wydarzeniu.
• Nag Hammadi – miejscowość w Egipcie, z którą wiąże się odkrycie koptyjskich kodeksów w 1945 roku.
• Tomasz Apostoł – uczeń Jezusa znany przede wszystkim z relacji w Ewangelii według Jana, a nie pewny autor apokryfu.
• Kanon Nowego Testamentu – zbiór ksiąg uznanych przez Kościół za natchnione i normatywne dla wiary.

„Kościół, któremu przekazanie i wyjaśnianie Objawienia zostało powierzone, osiąga swoją pewność co do wszystkich spraw objawionych nie przez samo Pismo Święte.” – Sobór Watykański II, Dei Verbum, 1965, parafraza nauczania o Piśmie i Tradycji.

Gdzie odnaleziono tekst Ewangelii Tomasza?

Kompletny tekst znaleziono wśród rękopisów z Nag Hammadi w Górnym Egipcie, odkrytych w 1945 roku; zachował się po koptyjsku w kodeksie datowanym na IV wiek. Wcześniej znano już greckie fragmenty z Oksyrynchos, dlatego badacze mogli zestawiać różne świadectwa tekstu.

Koptyjski rękopis nie jest jednak automatycznie pierwotnym egzemplarzem. Jest przekładem lub przekazaną kopią starszej tradycji, a jego data nie odpowiada bezpośrednio dacie ułożenia całego utworu. Między pierwotnym tekstem, kolejnymi odpisami, tłumaczeniem i odnalezionym kodeksem może upłynąć wiele lat.

Jedno zdanie można powiedzieć jasno: odkrycie w Nag Hammadi dostarczyło cennego materiału do badań nad różnorodnością dawnych środowisk chrześcijańskich, ale nie zmieniło kanonu Biblii.

Jak odróżnić rękopis od autorytetu wiary?

Najpierw trzeba zapytać, czym jest dany tekst, z jakiego środowiska pochodzi, jak był przekazywany i czy Kościół rozpoznawał go jako apostolski oraz zgodny z regułą wiary. Dopiero potem można oceniać jego wartość historyczną i duchową.

1. Sprawdź, czy tekst należy do Biblii katolickiej, zamiast kierować się samym tytułem lub popularnym filmem.
2. Rozróżnij datę zachowanego rękopisu od daty powstania pierwotnego utworu.
3. Odczytaj kontekst całej księgi, ponieważ pojedyncze zdanie bez sąsiednich logiów łatwo zniekształcić.
4. Porównaj treść z Ewangeliami kanonicznymi oraz nauczaniem zawartym w Katechizmie Kościoła Katolickiego.
5. Sięgnij do wiarygodnego komentarza biblijnego, gdy tekst stawia pytania o Jezusa Chrystusa, zbawienie lub sakramenty.

Ile logiów zawiera Ewangelia Tomasza i co mówią?

Zachowana Ewangelia Tomasza zawiera 114 logiów, czyli wypowiedzi przypisanych Jezusowi, ułożonych bez narracji o Jego życiu i Paschy. Liczba 114 dotyczy zachowanego tekstu koptyjskiego z Nag Hammadi; pomaga opisać jego formę, lecz nie rozstrzyga, które wypowiedzi mogły mieć wcześniejsze tradycje.

Czym są logia Jezusa?

Logia Jezusa to krótkie słowa, obrazy i dialogi przypisane Nauczycielowi. Niektóre przypominają wypowiedzi znane z Ewangelii kanonicznych: o szukaniu, znajdowaniu, świetle, królestwie Boga czy ziarnie, ale są podane w innym układzie i często w innym znaczeniu.

Podobieństwo nie powinno dziwić. Pierwsze wspólnoty chrześcijańskie przekazywały słowa Jezusa ustnie, a część motywów krążyła w różnych zbiorach. Historyk tekstu bada wówczas język, kontekst, zależności między rękopisami i teologię całości, nie tylko brzmienie jednego zdania.

• Królestwo – w logiach pojawia się jako temat rozpoznania i poszukiwania, podczas gdy Ewangelie kanoniczne łączą je także z działaniem Jezusa i Jego Paschą.
• Światło – obraz światła występuje zarówno w tradycji janowej, jak i w apokryfie, lecz kontekst obu tekstów pozostaje odmienny.
• Szukający – motyw szukania i znajdowania może przypominać słowa Jezusa z Ewangelii, ale sam nie dowodzi wspólnej daty powstania.
• Uczniowie – dialogi z uczniami tworzą literacką ramę dla części logiów, bez opisania ich powołania lub misji.
• Jezus Chrystus – w kanonicznych Ewangeliach Jego osoba, czyny, śmierć i zmartwychwstanie tworzą jedną narrację zbawienia.

Czy Ewangelia Tomasza zawiera autentyczne słowa Jezusa?

Nie da się odpowiedzieć jednym „tak” lub „nie”, ponieważ badacze osobno oceniają każde logion i jego relację do wcześniejszej tradycji. To, że dane zdanie brzmi podobnie do słów Jezusa w Mateuszu lub Łukaszu, nie wystarcza do uznania całego apokryfu za wiarygodne świadectwo apostolskie.

Dla czytelnika wiary ważniejsza jest inna sprawa: Kościół nie buduje nauczania na hipotetycznej autentyczności pojedynczego zdania z apokryfu. Normą pozostają cztery Ewangelie kanoniczne, czytane w żywej Tradycji Kościoła.

Najbezpieczniejsza praktyka wygląda prosto: jeśli logion kojarzy się z Ewangelią, najpierw otwórz jej kanoniczny odpowiednik i przeczytaj cały fragment. Przykładowo motyw poszukiwania warto zestawić z przypowieściami i nauczaniem Jezusa w pełnym kontekście, nie z cytatem wyrwanym z grafiki w mediach społecznościowych.

Jak forma tekstu różni się od czterech Ewangelii?

Forma Ewangelii Tomasza przypomina antologię wypowiedzi, natomiast cztery Ewangelie prowadzą czytelnika przez dzieje Jezusa – od Jego działalności aż po mękę i zmartwychwstanie. Ta różnica ma znaczenie teologiczne, ponieważ chrześcijańska wiara nie opiera się tylko na maksymach, ale na wydarzeniu Chrystusa.

Czy Ewangelia Tomasza jest starsza od Ewangelii kanonicznych?

Nie ma zgody badaczy, że Ewangelia Tomasza jest starsza od Ewangelii kanonicznych; najostrożniej mówić, że tekst mógł zawierać tradycje o różnym wieku, a jego obecna postać jest przedmiotem dyskusji. Koptyjski kodeks z Nag Hammadi pochodzi z IV wieku, natomiast datowanie utworu nie wynika wyłącznie z daty rękopisu.

Jak badacze datują Ewangelię Tomasza?

Badacze porównują słownictwo, możliwe zależności od Ewangelii synoptycznych, formę logiów, greckie papirusy z Oksyrynchos oraz idee obecne w całym zbiorze. Część uczonych proponuje wczesne warstwy tradycji, inni widzą utwór ukształtowany później, już w dialogu z rozwiniętymi nurtami chrześcijaństwa.

Uczciwy artykuł nie zamienia hipotezy w nagłówek „najstarsza Ewangelia świata”. Nie mamy podstaw, by stwierdzić, że cały tekst jest na pewno wcześniejszy niż Mateusz, Marek, Łukasz lub Jan. W badaniu starożytności precyzyjne „nie wiemy” bywa bardziej rzetelne niż efektowna pewność.

• Data rękopisu – koptyjski kodeks z Nag Hammadi pochodzi z IV wieku i świadczy o późnym etapie przekazu.
• Fragmenty z Oksyrynchos – greckie papirusy pokazują, że pewne formy tekstu znano wcześniej niż koptyjski kodeks.
• Zależność literacka – podobieństwo do Mateusza i Łukasza może oznaczać wspólną tradycję albo późniejsze przetworzenie.
• Redakcja tekstu – zbiór mógł przechodzić zmiany, dlatego jedna data dla wszystkich logiów może upraszczać problem.
• Kontekst teologiczny – sposób przedstawiania zbawienia i poznania wpływa na propozycje datowania, ale nie daje matematycznej pewności.

Czy podobne zdania dowodzą wcześniejszego pochodzenia?

Nie, podobne zdania nie dowodzą wcześniejszego pochodzenia, ponieważ wspólny motyw mógł pochodzić z ustnej tradycji, z lektury Ewangelii kanonicznych albo z późniejszej redakcji. Właśnie dlatego pojedynczego logionu nie wolno traktować jak aktu urodzenia całej księgi.

W praktyce czytelniczej przydaje się pytanie: co dzieje się z danym słowem w jego własnym kontekście? Jezus w Nowym Testamencie mówi, działa, spotyka ludzi, umiera na krzyżu i zmartwychwstaje. W apokryfie podobna fraza może funkcjonować w innym obrazie człowieka, świata i zbawienia.

Co wiemy na pewno, a czego nie wiemy?

Wiemy, że zachował się koptyjski zbiór 114 logiów, że jego odkrycie wiąże się z Nag Hammadi oraz że istnieją greckie fragmenty z Oksyrynchos. Nie wiemy z pełną pewnością, kto ułożył całość, kiedy powstała jej pierwsza wersja ani czy każde logion zachowuje niezależną, bardzo wczesną tradycję.

Ta granica wiedzy jest ważna dla uczciwości. Chrześcijanin nie musi bać się badań nad tekstem, ale nie powinien oddawać własnej wiary w ręce sensacyjnego hasła o „tajnej Ewangelii”.

Czy Ewangelia Tomasza jest tekstem gnostyckim?

Określenie Ewangelii Tomasza jako tekstu gnostyckiego wymaga ostrożności: część badaczy dostrzega w niej motywy kojarzone z gnozą, inni podkreślają jej odrębność od systemów gnostyckich. Tekst znaleziono w bibliotece z Nag Hammadi, lecz miejsce odkrycia samo w sobie nie przesądza o jednej, prostej klasyfikacji.

Czym jest gnostycyzm?

Gnostycyzm to nazwa kilku starożytnych nurtów, które szczególną rolę przypisywały zbawczemu poznaniu, często przeciwstawiając świat materialny rzeczywistości duchowej. Nie był to jeden Kościół, jedna księga ani jednolity katechizm, dlatego każde użycie tego słowa wymaga dopowiedzenia, o jakich ideach mowa.

W Ewangelii Tomasza pojawiają się wypowiedzi o poznaniu, świetle i odkrywaniu tego, co ukryte. Nie daje to jednak prawa do stwierdzenia, że wszystkie 114 logiów są gnostyckie ani że tekst należy czytać przez jedną współczesną etykietę.

• Poznanie – w nurtach gnostyckich bywa przedstawiane jako droga wyzwolenia, ale samo słowo „poznać” występuje też w Biblii.
• Świat materialny – niektóre systemy gnostyckie oceniały go skrajnie negatywnie, czego nie można bezpośrednio przypisać każdemu apokryfowi.
• Jezus Chrystus – wiara katolicka wyznaje prawdziwe Wcielenie Syna Bożego, a nie wyłącznie przekaz ukrytej wiedzy.
• Zmartwychwstanie – Nowy Testament głosi zmartwychwstałego Chrystusa i nadzieję człowieka, nie ucieczkę od stworzenia.
• Nag Hammadi – zbiór kodeksów zawiera różnorodne teksty, dlatego nie wolno nadawać wszystkim identycznego statusu.

Jak interpretować motywy poznania i światła?

Najpierw trzeba sprawdzić, czy poznanie oznacza relację wiary z Bogiem, czy zamkniętą wiedzę dostępną wyłącznie dla wtajemniczonych. W chrześcijaństwie światło wiąże się z Jezusem Chrystusem, który objawia Ojca i zaprasza każdego człowieka do wiary, nawrócenia oraz życia w Kościele.

To różnica zasadnicza. Katechizm nie przedstawia Objawienia jako zagadki dla nielicznych, lecz jako dar Boga przekazany dla zbawienia ludzi (por. KKK 101-141).

Dlaczego nie należy budować wiary na ukrytej wiedzy?

Wiara chrześcijańska rodzi się ze spotkania ze słowem Boga, sakramentami i wspólnotą Kościoła, a nie z dostępu do rzekomo tajnego hasła. Jezus w Ewangelii według Jana nie prowadzi Tomasza do elitarnej nauki, lecz pokazuje mu rany i przyjmuje jego wyznanie wiary.

„W rzeczywistości tajemnica człowieka wyjaśnia się naprawdę dopiero w tajemnicy Słowa Wcielonego.” – Sobór Watykański II, Gaudium et spes, 1965, nr 22.

Dlaczego Kościół nie uznaje Ewangelii Tomasza?

Ewangelia Tomasza nie należy do kanonu Nowego Testamentu, ponieważ Kościół nie rozpoznał jej jako apostolskiego i natchnionego świadectwa wiary przekazanego w czterech Ewangeliach. Katechizm Kościoła Katolickiego omawia Pismo Święte w KKK 101-141, wskazując jego miejsce w Objawieniu, Tradycji i życiu Kościoła.

Jakie kryteria miały znaczenie dla kanonu?

Kościół nie stworzył kanonu przez arbitralne odrzucanie niewygodnych tekstów. Rozpoznawał księgi czytane w liturgii i zgodne z wiarą apostolską, badając ich związek z apostołami, powszechne przyjęcie przez wspólnoty oraz spójność z przekazanym depozytem wiary.

1. Apostolskość – księga musiała być związana z apostołami lub ich bezpośrednim środowiskiem, a sam tytuł nie był wystarczającym dowodem.
2. Zgodność wiary – treść oceniano w relacji do wiary wyznawanej, głoszonej i celebrowanej przez Kościół.
3. Użycie liturgiczne – znaczenie miało trwałe czytanie księgi w zgromadzeniach chrześcijańskich.
4. Powszechność – księga musiała być przyjmowana szeroko, a nie tylko przez ograniczone środowisko.
5. Starożytne świadectwo – Kościół uwzględniał ciągłość przekazu od pierwszych pokoleń chrześcijan.

Czy Kościół ukrył Ewangelię Tomasza?

Nie, twierdzenie, że Kościół „ukrył” Ewangelię Tomasza, nie opisuje rzetelnie historii tekstu. Apokryf nie został odkryty jako księga usunięta z Biblii, lecz zachował się w rękopisach poza kanonem; współcześni badacze publikują go, tłumaczą i analizują otwarcie.

Można go czytać jako świadectwo historii religii, podobnie jak Ewangelię Judasza, ale trzeba znać gatunek i status tekstu. Ciekawość jest dobra. Sensacja, która przeciwstawia „prawdę ukrytą” czterem Ewangeliom, zwykle zamyka drogę do rzeczywistego zrozumienia.

Co oznacza natchnienie Pisma Świętego?

Natchnienie Pisma Świętego oznacza, że księgi kanoniczne przekazują słowo Boże pod działaniem Ducha Świętego i służą pewnemu poznaniu prawdy potrzebnej do zbawienia. Nie oznacza to, że każdy dawny tekst religijny jest bezwartościowy, lecz że nie każdy pełni tę samą funkcję w wierze.

Kanon Biblii pomaga nie pomylić materiału historycznego z normą wiary. To rozróżnienie chroni zarówno przed lekceważeniem starożytnych źródeł, jak i przed nadawaniem im autorytetu, którego Kościół nigdy im nie przypisał.

Tomasz Apostoł – kim był w Piśmie Świętym?

Tomasz Apostoł jest jednym z Dwunastu i w J 20,24-29 spotyka zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa osiem dni po pierwszym ukazaniu się uczniom. Jego droga prowadzi od żądania zobaczenia ran do wyznania „Pan mój i Bóg mój”, które Ewangelia według Jana stawia w samym centrum wiary paschalnej.

Kim był „niewierny Tomasz”?

Tomasz nie jest w Piśmie Świętym jedynie symbolem niedowiarstwa, ponieważ jego pytanie kończy się jednym z najmocniejszych wyznań wiary w Jezusa. Określenie „niewierny Tomasz” bywa wygodne, ale nie pokazuje całej sceny z J 20,24-29.

Tomasz chce dotknąć znaków męki. Jezus nie upokarza go za pytanie, lecz przychodzi do wspólnoty uczniów i zaprasza go do wiary. To dobra wskazówka dla osoby, która przeżywa wątpliwości: nie trzeba ich pielęgnować w samotności ani przykrywać pozorną pewnością.

• Wspólnota uczniów – Tomasz spotyka Zmartwychwstałego pośród innych uczniów, a nie poza wspólnotą.
• Osiem dni – Ewangelia według Jana zaznacza czas kolejnego spotkania, łącząc relację z rytmem zgromadzenia uczniów.
• Rany Chrystusa – ukazują ciągłość między Ukrzyżowanym a Zmartwychwstałym.
• Wyznanie wiary – słowa „Pan mój i Bóg mój” wskazują na osobistą odpowiedź Tomasza Jezusowi.
• Błogosławieństwo – Jezus mówi o tych, którzy nie widzieli, a uwierzyli, otwierając perspektywę dla kolejnych pokoleń.

Dlaczego wyznanie „Pan mój i Bóg mój” jest tak ważne?

Wyznanie „Pan mój i Bóg mój” jest ważne, ponieważ Tomasz rozpoznaje w zmartwychwstałym Jezusie nie tylko nauczyciela, ale swojego Pana i Boga. Źródłem tej sceny jest J 20,24-29, a nie późniejszy apokryf.

W parafialnej modlitwie można powtarzać te słowa podczas adoracji Najświętszego Sakramentu albo po Komunii świętej. Nie jest to magiczna formuła. Jest krótkim aktem wiary, który łączy osobiste doświadczenie z wiarą całego Kościoła.

Jak czytać J 20,24-29 w modlitwie?

Zacznij od powolnego przeczytania J 20,24-29, zatrzymaj się przy słowach Tomasza, nazwij przed Bogiem własne pytanie i zakończ modlitwą „Pan mój i Bóg mój”. Taka lektura zajmuje około 10 minut i prowadzi do spotkania z Chrystusem, nie do tropienia sensacji.

1. Przeczytaj fragment z Ewangelii według Jana bez pośpiechu, najlepiej w Biblii zatwierdzonej do użytku liturgicznego.
2. Zauważ, że Tomasz jest we wspólnocie uczniów, gdy Jezus do niego przychodzi.
3. Wypowiedz własną trudność w wierze jednym prostym zdaniem, bez udawania gotowej odpowiedzi.
4. Powtórz powoli słowa „Pan mój i Bóg mój” jako osobiste wyznanie wiary.
5. Wróć do tekstu po kilku dniach i sprawdź, czy modlitwa prowadzi cię bliżej Eucharystii, spowiedzi i wspólnoty.

Więcej o postaci ucznia znajdziesz w materiale św. Tomasz Apostoł, a paschalne tło tej sceny rozwija tekst o zmartwychwstaniu Jezusa.

Jak czytać apokryfy w świetle wiary?

Apokryfy można czytać w świetle wiary jako historyczne świadectwa dawnych pytań i sporów, pod warunkiem że nie zastępują one Pisma Świętego, liturgii ani nauczania Kościoła. Katechizm Kościoła Katolickiego w KKK 101-141 wskazuje, że Biblia jest czytana w Kościele, z uwzględnieniem Tradycji i jedności całego Pisma.

Jak rozmawiać o apokryfach bez sensacji?

Zacznij od podania statusu tekstu, oddziel fakty od hipotez i pokaż źródło kanoniczne, gdy rozmowa dotyczy Jezusa, Tomasza Apostoła lub zmartwychwstania. Taki porządek usuwa fałszywy wybór między „zakazaną prawdą” a lękiem przed każdym dawnym rękopisem.

Dobry rozmówca nie wyśmiewa pytania: „A co z Ewangelią Tomasza?”. Odpowiada rzeczowo: jest to apokryf, zachowany w tekstach z Nag Hammadi, ważny dla historii, lecz nienależący do kanonu Nowego Testamentu. Potem proponuje lekturę J 20,24-29.

• Najpierw status – nazwij tekst apokryfem, zanim rozpoczniesz interpretację jego pojedynczych zdań.
• Potem źródło – wskaż Nag Hammadi, Oksyrynchos i różnicę między rękopisem a pierwotnym utworem.
• Następnie kanon – wyjaśnij rolę czterech Ewangelii i nauczania Kościoła katolickiego.
• Unikaj etykiet – nie nazywaj wszystkich logiów gnostyckimi bez omówienia konkretnego fragmentu.
• Wracaj do modlitwy – pytanie o tekst powinno prowadzić do spotkania z Jezusem Chrystusem, a nie tylko do ciekawostki.

Czego nie wolno twierdzić o Ewangelii Tomasza?

Nie wolno twierdzić, że Ewangelia Tomasza na pewno jest najstarszą Ewangelią, że Kościół ją ukrył ani że każdy jej logion wyraża gnostycyzm. Każde z tych zdań upraszcza stan badań i zaciera różnicę między Tomaszem Apostołem, tekstem przypisanym Tomaszowi oraz czterema Ewangeliami kanonicznymi.

Równie nietrafione byłoby traktowanie apokryfu jak praktycznego podręcznika wiary. Gdy ktoś szuka odpowiedzi o sakramentach, modlitwie, zmartwychwstaniu czy naśladowaniu Chrystusa, bezpiecznym punktem odniesienia pozostaje Pismo Święte i nauczanie Kościoła.

Jaką korzyść daje spokojna lektura?

Spokojna lektura uczy rozróżniania między dokumentem historycznym a księgą natchnioną, a także chroni przed manipulacją cytatami. Daje też wdzięczność za Ewangelię według Jana, w której Tomasz Apostoł nie otrzymuje „tajnego przekazu”, lecz spotyka żywego Zmartwychwstałego.

To właśnie jest najważniejsza odpowiedź na popularność apokryfów: nie trzeba udawać, że nie istnieją, ale trzeba czytać je z właściwą miarą. Wiara Kościoła jest zakorzeniona w publicznym Objawieniu Jezusa Chrystusa, nie w pogoni za kolejną ukrytą księgą.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Ewangelia Tomasza jest w Biblii?

Nie. Ewangelia Tomasza jest apokryfem i nie należy do kanonu Nowego Testamentu uznawanego przez Kościół katolicki. Może być przedmiotem badań historycznych, ale nie stanowi księgi natchnionej ani podstawy nauczania wiary.

Ile wypowiedzi zawiera Ewangelia Tomasza?

Zachowany tekst zawiera 114 logiów, czyli krótkich wypowiedzi przypisanych Jezusowi. Nie jest jednak Ewangelią narracyjną jak Mateusz, Marek, Łukasz i Jan, ponieważ nie opowiada szeroko o Jego czynach, męce i zmartwychwstaniu.

Czy Ewangelia Tomasza jest starsza od Ewangelii kanonicznych?

Nie ma co do tego zgody badaczy. Kompletny koptyjski rękopis pochodzi z IV wieku, a wcześniejsze greckie fragmenty z Oksyrynchos nie pozwalają pewnie datować całej kompozycji ani uznać jej za starszą od wszystkich Ewangelii kanonicznych.

Gdzie znaleziono Ewangelię Tomasza?

Kompletny koptyjski tekst odnaleziono wśród rękopisów z Nag Hammadi w Egipcie, odkrytych w 1945 roku. Znane są również greckie fragmenty z Oksyrynchos, które świadczą o wcześniejszym przekazie części tradycji tekstu.

Kim był niewierny Tomasz?

Tomasz Apostoł był jednym z Dwunastu; w J 20,24-29 przechodzi od prośby o zobaczenie ran Jezusa do wyznania: „Pan mój i Bóg mój”. Dlatego lepiej mówić o jego drodze od pytania do wiary niż zatrzymywać się na etykiecie „niewierny”.

Czy Ewangelia Tomasza jest gnostycka?

To zależy od tego, co dokładnie rozumiemy przez gnostycyzm. Tekst zawiera motywy poznania i światła, które część badaczy łączy z nurtami gnostyckimi, lecz nie ma podstaw, by bez zastrzeżeń nazwać wszystkie jego logia gnostyckimi.

Dlaczego Kościół nie uznaje Ewangelii Tomasza?

Kościół nie rozpoznał jej jako księgi apostolskiej, natchnionej i zgodnej z kanonem wiary przekazanym w czterech Ewangeliach. Kanon kształtował się przez rozeznanie związku tekstów z apostołami, ich zgodności z wiarą oraz trwałego użycia w Kościele.

Źródła i literatura

Pismo Święte i nauczanie Kościoła

1. Pismo Święte, Ewangelia według św. Jana 20,24-29, wydanie polskie, dostęp do sceny Tomasza Apostoła i Zmartwychwstałego.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, KKK 101-141, 1992, o Objawieniu, Piśmie Świętym i jego interpretacji.
3. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna Dei Verbum, 1965.

Tekst i kontekst historyczny

1. Biblioteka z Nag Hammadi, koptyjski tekst Ewangelii Tomasza, odkrycie rękopisów w Egipcie w 1945 roku.
2. Greckie papirusy z Oksyrynchos, świadectwa fragmentów tradycji przypisywanej Ewangelii Tomasza.

Grzegorz Wójcik

Redaktor portalu, katecheta z pasją do wyjaśniania wiary w zrozumiały sposób. Pisze w oparciu o Pismo Święte, Katechizm i nauczanie Kościoła katolickiego.